An'analar

O'zbek to'yi marosimlari tartibi: sovchilikdan kelin salomgacha

18-oktabr, 2026 · e-Bazm

O'zbek to'yi bir kunlik bazm emas, balki bir necha bosqichdan iborat yo'l: sovchilikdan boshlanib, kelin salom bilan yakunlanadi. Har bir bosqichning o'z ma'nosi, o'z ishtirokchilari va tayyorgarligi bor. Quyida marosimlarning umumiy tartibini hurmat bilan, sodda tilda tushuntiramiz.

1. Sovchilik

Hammasi sovchilikdan boshlanadi. Yigit tomonidan, odatda, yaqin ayol qarindoshlar yoki oilaga hurmatli tanishlar qiz xonadoniga boradi. Ular o'zlarini tanishtiradi, oilalar bir-birini bilib oladi.

• Qiz tomoni odatda darhol javob bermaydi: o'ylab ko'rish, yigit va uning oilasi haqida surishtirish uchun vaqt oladi.
• Sovchilar bir necha marta kelishi mumkin — bu oddiy hol va hurmat belgisi sanaladi.
• Hozirgi kunda yoshlarning o'z fikri va roziligi muhim o'rin tutadi.

2. Fotiha to'yi va non sindirish

Qiz tomoni rozilik bergach, fotiha marosimi o'tkaziladi. Ikki tomonning kattalari to'planadi, duo qilinadi va non sindiriladi. Non sindirish — kelishuv tuzilgani, ikki oila qudalashgani belgisi. Ko'p joylarda shu kundan boshlab qiz "unashtirilgan" hisoblanadi.

Fotihada odatda quyidagilar kelishiladi:

• to'yning taxminiy sanasi va qayerda o'tkazilishi;
• har bir tomon qaysi marosimni o'z zimmasiga olishi;
• sovg'alar va sarpolar hajmi — bu borada kamtarlik va o'zaro tushunish muhim.

3. Qiz oshi (qizbazm)

To'ydan oldin qiz xonadonida qiz oshi yoki qizbazm bo'ladi. Kelin o'z dugonalari, opa-singillari va qarindosh ayollarini chaqiradi. Bu — qizning ota uyidagi so'nggi kunlari bilan bog'liq, samimiy va bir oz hayajonli yig'in. Ba'zi hududlarda shu kuni kelinga qo'llariga xina qo'yiladi.

4. Nahor oshi

To'y kuni erta tongda, ko'pincha quyosh chiqishi bilan, nahor oshi beriladi. Asosan erkaklar — qo'shnilar, mahalladoshlar, qarindoshlar, hamkasblar — chaqiriladi. Oshni tajribali oshpaz katta qozonda damlaydi, mehmonlar osh yeb, duo qilib, tarqaladi.

Nahor oshi to'yning eng ommaviy qismlaridan biri, shuning uchun uni rejalash alohida e'tibor talab qiladi. Batafsil — nahor oshini tashkil qilish maqolasida.

5. Nikoh

Nikoh ikki ko'rinishda bo'ladi va ularni farqlash muhim:

• Davlat ro'yxati — FHDYO organida (yoki belgilangan tartibda boshqa joyda) nikohni ro'yxatdan o'tkazish. Qonuniy kuchga ega bo'lgan nikoh aynan shu.
• Diniy nikoh — oila xohishiga ko'ra imom tomonidan o'qiladigan nikoh. Ko'p oilalar uchun ma'naviy jihatdan muhim.

Davlat ro'yxatiga olish uchun ariza va hujjatlar oldindan topshiriladi, shuning uchun sanani FHDYO bilan erta kelishib oling.

6. To'y kuni

Asosiy to'y kuni kuyov tomoni kelinni ota uyidan olib ketadi. Kelin ota-onasi bilan xayrlashadi, duo olinadi. Keyin to'yxonada bazm bo'ladi: mehmonlar tabriklaydi, xonandalar kuylaydi, boshlovchi dasturni olib boradi, karnay-surnay sadosi yangraydi.

Kelin tushirish

Bazmdan so'ng kelin kuyov xonadoniga kiritiladi. Kelin uyga kirishida hududga qarab turli irim-odatlar bajariladi — masalan, ba'zi joylarda kelin olov atrofida aylantiriladi yoki uning oyog'i ostiga oq mato to'shaladi. Bu odatlar yangi oilaga baraka va tinchlik tilash ma'nosini anglatadi.

7. Kelin salom

To'ydan keyingi kun ertalab kelin salom marosimi bo'ladi. Kuyovning qarindoshlari, qo'shnilar to'planadi. Kelin ularning har biriga ta'zim qilib salom beradi, boshlovchi esa har bir mehmonni tanishtirib, kim ekanini aytadi. Mehmonlar kelinga duo va sovg'a beradi. Bu marosim kelinning yangi oila va mahalla bilan tanishuvi hisoblanadi.

8. Chorlar va to'ydan keyingi tashriflar

An'anaga ko'ra, to'ydan so'ng yangi kelin-kuyovni qarindoshlar o'z uylariga mehmonga chaqiradi — buni ko'p joyda chorlar deyishadi. Shuni bilish kerakki, 2019-yilda qabul qilingan tartibga ko'ra "chorlar", "sep yoydi", "kelin navkari" kabi qo'shimcha marosimlarni alohida tadbir sifatida o'tkazish cheklangan. Oddiy qarindoshchilik tashrifi bilan katta bazm o'rtasidagi farqni hisobga oling. Batafsil — oilaviy tantanalar bo'yicha talablar maqolasida.

Hududiy farqlar haqida

Xorazm, Farg'ona vodiysi, Samarqand va Buxoro, Qashqadaryo va Surxondaryo, Toshkent — har bir hududda marosimlarning nomi, kuni va ketma-ketligi o'ziga xos. Bir joyda qiz oshi to'ydan bir kun oldin bo'lsa, boshqa joyda bir hafta oldin o'tkaziladi. Shuning uchun ikki quda oila turli hududdan bo'lsa, tartibni oldindan birga kelishib olish tushunmovchiliklarning oldini oladi.

Bugungi kunda marosimlarni qanday rejalash kerak

An'analar qadrli, lekin har bir oila o'z imkoniyatidan kelib chiqib qaror qiladi. Ko'p oilalar bugun marosimlarni soddalashtirmoqda: mehmonlar sonini qisqartiradi, ba'zi bosqichlarni birlashtiradi, isrofgarchilikdan qochadi. Bu hurmatsizlik emas, balki oqilona yondashuv. Muhimi — ikki oila bir-birini tushunsin, yoshlar esa yangi hayotini qarzsiz va xotirjam boshlasin. Har bir marosim uchun xarajatlarni oldindan hisoblash uchun to'y byudjetini qanday tuzish maqolasidan foydalaning.